محسن پورسیدآقایی مدیر اجرایی توانمند و مجرب حوزه راه و حمل و نقل معتقد است که برای سامان گرفتن دو بخش حیاتی و اثرگذار راه و شهرسازی در کشور، تفکیک و استقلال این دو بخش در شاکله دولت اجتناب ناپذیر است که با نظر مثبت رئیس جمهور پزشکیان در این باره، وزیر تازه نفس راه و شهرسازی مقدمات تقسیم این وزارتخانه عریض و طویل با ۲۳ معاونت و سازمان به دو وزارتخانه مستقل کلید خورد. پور سیدآقایی در گفتوگو با رادیو صدای تدبیر همچنین توسعه زیرساختهای حمل و نقل ریلی و افزایش سهم راه آهن در این بخش، کاهش متوسط عمر ناوگان هوایی و جادهای، فعال کردن فرودگاههای تعطیل کشور با به کارگرفتن هواپیماهای کوچک پیکر و تفکیک مسئولیتهای ستادی از مسئولیتهای اجرایی را از اولویت برنامههای وزیر راه و شهرسازی دولت جدید ذکر کرده است. فعالان هر دو بخش راه و حمل و نقل و شهرسازی و مسکن را به شنیدن این گفتوگو دعوت میکنیم با این توضیح که محسن پورسیدآقایی از شهریور ۹۶ تا آذر ۹۸ با مسئولیت مدیرعاملی سازمان حمل و نقل و ترافیک تهران، معاون شهردار پایتخت و از سال ۹۲ تا آذر ۹۵ با مسئولیت معاون وزیر راه و شهرسازی و مدیرعاملی راه آهن ایران بودند و از انگشت شمار مدیران ایرانی هستند که به خاطر عملکرد ضعیف و خطای مجموعه تحت مدیریتش از مردم عذرخواهی کرد و از سمتش استعفا داد؛(پس از فاجعه برخورد قطار در محور سمنان_دامغان در ۶ آذر ۱۳۹۵).
با توجه به تجاربتان در وزارت راه و همینطور حوزه شهری، جدیترین مشکل ما در حوزه راه را چه میدانید و این موضوع که خانم صادق گفتهاند ما باید در رویکردهایمان به موضوع حمل و نقل تغییر ایجاد کنیم را چگونه ارزیابی میکنید؟ اولویتها و فوریتهای ما برای تغییر در کجاست؟
باید توجه داشته باشیم که تنها بخش کوچکی از مأموریت وزارت راه به جاده و حمل و نقل جادهای بازمیگردد و بخش بزرگتری به حمل و نقل دریایی، ریلی و هوایی مرتبط است. در هر یک از این حوزهها چالشهای زیادی وجود دارد که باید به صورت جداگانه و تخصصی به آنها پرداخت. در سیاستهای کلی نظام تکلیف اولویتبندی ما در زمینه حمل و نقل مشخص شده و اولویت در این زمینه به حمل و نقل ریلی داده شده است و اولین چالشهایی که باید در حوزه راه مورد توجه قرار بگیرد چالشهای مرتبط با حمل و نقل ریلی است که در سه چهار سال اخیر به شدت افت کرده و نزدیک به بیست و پنج درصد جابهجایی بار از حوزه ریلی به حوزه جادهای منتقل شده است. به ازای هر یک قطاری که از بخش باری حذف میشود حدود پنجاه تریلی به حمل و نقل جادهای اضافه میشود و این اضافه شدن وضعیت حمل و نقل جادهای را هم در مخاطره قرار میدهد. مشکل اساسی بخش ریلی این است که ساختار مدیریتی مناسبی ندارد و باید مانند حمل و نقل هوایی بخش تنظیم مقررات آن از بدنه مدیریتی جدا شود و مباحث مربوط به تنظیم مقررات، ایمنی و سرمایهگذاری بخش خصوصی از بخشهای اجرایی شرکت راهآهن باید جدا شود.
وضعیت در بخش هوایی و جادهای به چه شکل است؟
مهمترین چالش در بخش هوایی، وضعیت ناوگان هوایی است. متوسط عمر ناوگان هوایی کشور در حال حاضر نزدیک به بیست و هشت سال است و این وضعیت که به دلیل تحریمها به وجود آمده به شکل جدی به نوسازی احتیاج دارد. علاوه بر این بخش زیادی از فرودگاههای ایران در حال حاضر عملاً بلااستفاده هستند و باید به فکر فعال کردن آنها بود. در بخش جادهای هم ما با عمر بالای ناوگان روبهرو هستیم و همین باعث شده مصرف سوخت در ناوگان جادهای ما شاید دو برابر استاندارد جهانی باشد. علاوه بر این وضعیت ناوگان به شکلی است که وسایل حمل و نقل قدیمی از ناوگان خارج نمیشوند و در عین حال جدیدها به ناوگان اضافه میشوند. به همین دلیل ما در حال تولید مازاد ناوگان هستیم و به همین دلیل باید برای اسقاط وسایل حمل و نقل با سن بالا فکر جدی کرد.
در حوزههایی که به آنها اشاره کردید چقدر نیازمند تصمیمات کوتاهمدت هستیم و یک سوال دیگر اینکه آیا حل این مسائل تنها بر عهده وزارت راه و شهرسازی است یا به تعامل بین بخشی نیازمند است؟
در همه حوزهها هم به برنامه کوتاه مدت نیازمند هستیم و هم میان مدت و هم بلندمدت. به عنوان مثال در کوتاه مدت باید فکری به حال اسقاط کامیونهای از رده خارج کرد و همینطور در بخش ریلی باید سازمان تنظیم مقررات ریلی را در کوتاهمدت شکل داد.
در زمینه شکل دادن به چنین سازمانی دچار خلاء قانونی نیستیم؟
خلاء قانونی وجود دارد و برای شکل دادن به چنین سازمانی اولین کاری که باید کرد تدوین یک لایحه و ارسال آن به مجلس است.
از اساس وضعیت ادغام میان دو وزارت مسکن و راه را چگونه ارزیابی میکنید؟
این ادغام بر مبنای کار کارشناسی نبود. در زمان آقای احمدی نژاد وزیر راه مرحوم بهبهانی را استیضاح کردند و ایشان در جلسه شرکت نکرد و برکنار شد. پس از آن وزیر مسکن به عنوان سرپرست وزارت راه انتخاب شد و بعد از هفت یا هشت ماه روند ادغام این دو وزارتخانه به جریان افتاد. خارج از توانمندیهای خانم صادق، اصولاً وزارتخانهای که بیست و سه معاون وزیر داشته باشد بسیار بزرگ است و در هیچ وزارتخانهای با این حجم معاونت مواجه نیستیم. هر کدام از زیرمجموعههای این وزارتخانه در دنیا برای خود حتی گاه وزارتخانهای هستند. چنین ساختار بزرگی به اعتقاد من اصولاً قابل اداره نیست. همه این بخشها نیازهای بودجهای شدید دارند و اینکه وزیر بخواهد برای بیست و سه بخش بودجه کافی بگیرد تقریباً ناممکن است. خود خانم صادق هم معتقد به تفکیک این وزارتخانه هستند و من هم با این موضوع موافق هستم. فضا هم در دولت و هم در مجلس برای تفکیک مساعد است و باید از این فرصت استفاده کرد. در حال حاضر آقای رئیس جمهور موضوع تفکیک را برای بررسی به سازمان امور اداری و استخدامی ارجاع کرده و این سازمان مرجع درست کارشناسی در این زمینه است. در حال حاضر با توجه به مشکلات اساسیتر ما در بخش مسکن، فشار افکار عمومی بر این وزارتخانه بیشتر بر بخش مسکن معطوف است و همین موضوع توجه وزارتخانه را هم ناگزیر به سمت این بخش میبرد و این روند با بخش راه و حمل و نقل آسیب وارد کرده است.
در حال حاضر شما مهمترین و فوریترین تصمیمی که معاون حمل و نقل وزارت راه و شهرسازی باید اتخاذ کند را چه میدانید؟
تفکیک مسئولیتهای ستادی از مسئولیتهای اجرایی. بخشهای اجرایی نباید وارد رقابتهای حاکمیتی شوند و به طور کلی مسئولیتهای وزارتخانه نباید بر عهده شرکتهای دولتی باشد.
